Zelf je boek redigeren, hoe doe je dat?

Schrijven is schrappen. Er is geen boek uitgegeven of er is wel een rood potlood doorheen gegaan. Waar schrijvers vroeger volledig afhankelijk waren van uitgevers met visie, zien we nu een massa schrijvers die alles zelf doen. Wie zelf schrijft en zelf publiceert moet ook zelf redigeren. Maar zelf je boek redigeren, hoe doe je dat?

Redigeren is essentieel voor elke schrijver. Door inconsistentie in je verhaal kan het hele boek naar de prullenbak verwezen worden door je lezers en dat is de horror van elke auteur. Je wil als auteur een boek schrijven dat gelezen wordt, niet dat eindigt als een stut voor de piano. Daarvoor moet je als zelfstandig schrijver leren redigeren. Echter redigeren is een kunst op zich. Praktische tips hoe je zelf aan de slag kan, vind je op deze site. In dit artikel de verzamelde routines van onafhankelijke auteurs en hoe zij hun redigeerwerk doen.

Stap 1: Een boek is geen A4’tje

Begin met de realisatie dat een compleet boek redigeren ver staat van het redigeren van een commercieel A4’tje. Hoewel beide documenten dezelfde basisstructuur hebben -begin, midden, einde- is een boek veel complexer dan een stukje tekst van 600 woorden. Daarom maken heel wat schrijvers voor zichzelf -op papier- een kort, puntsgewijs overzicht of een tijdlijn van hun boek. Zie zo’n overzicht maar als een landkaart waar je steeds meer details van het landschap invult maar die wel al de hoofdwegen op de juiste plek heeft liggen. Er kruipt tijd en moeite in het maken van een overzicht maar wanneer je de weg kwijt bent -bijvoorbeeld door writer’s block- dan helpt een overzicht je vaak weer op weg.

Wat kan je opnemen in een overzicht?

  • Het thema in enkele woorden
  • Algemene gedachten, motivaties en plotontwikkelingen die al in je hoofd zitten
  • Je personages, hun achtergrond en hun motivatie
  • Een samenvatting van je boek in een twintigtal zinnen

Stap 2: Dagelijkse routine

Sommige auteurs hebben er een dagelijkse gewoonte van gemaakt het werk dat ze gisteren schreven, vandaag na te kijken. Vooral als schrijven geen fulltime baan is en je hebt nog een druk leven naast het schrijven, kan het handig zijn je overzicht nog een keer te bekijken alvorens je het schrijfwerk van gisteren doorneemt. Stap niet in de schoenen van de corrector -iemand die puur op taalfouten corrigeert en daar ontzettend goed in is- , waarschuwen de auteurs. Verbeter enkel plotwendingen, karakterschetsen of feiten die er meteen uitspringen

Stap 3: Stevige pauze

Waar sommige auteurs graag elke dag teruglezen en aanpassen, doen anderen dat pas na een aantal woorden of een aantal pagina’s. Een door auteurs vaak genoemde reden is het willen vermijden dat ze blijven verbeteren aan de eerst geschreven hoofdstukken en daarin blijven hangen. De auteurs die deze routine aanhouden, weten dat ze ongestoorde tijd nodig hebben en trekken desnoods een hele dag uit die alleen maar bestaat uit aanpassingen aanbrengen.

Welke grens houden zij aan?

  • Om de 50 pagina’s
  • Om de 20.000 woorden
  • Na elke hoofdstuk
  • Na elke grote plotwending
  • Na elke karaktermoord
  • Elke vrijdag van de week

Opnieuw wordt gekeken naar alles wat meteen opvalt: van verkeerde feiten tot grove taalfouten, van karakterfouten tot lelijke beschrijvingen. Vreemd genoeg waarschuwen de auteurs die deze methode volgen en stap2 overslaan, niet tegen het overmatig redigeren van de tekst. Ze controleren op verhaallijnen maar ook op type- en taalfouten.

Stap 4: Nalezen, nalezen, nalezen

Aan het einde van je boek is meestal de bulk van het schrijfwerk klaar. Sommige auteurs sturen hun boek meteen naar de proeflezers. Anderen gebruiken wat extra tijd om het boek in zijn geheel nog diverse keren na te lezen. Waarom? Vooral om de kritiek voor te zijn. Door je boek meerdere keren als een compleet verhaal te lezen en niet telkens als stukken tekst, beleef je het boek eerder als een lezer dan als een schrijver. Fouten kunnen aangepast worden vóór de kritische lezer er over valt.

Stap 5: Testlezers ronde 1

Nu wordt het tijd je boek los te laten in de handen van de testlezers. In deze fase hoeven ze nog geen keiharde critici te zijn. Kies wel mensen die een mening durven hebben en deze mening ook onderbouwen. “Geweldig boek” of “Ik vond er niets aan”, dat zijn uitspraken waar jij niets aan hebt.

Hoeveel testlezers heb je nodig? Daar lopen de adviezen over uiteen. Hoe meer testlezers, hoe meer meningen je te verwerken krijgt. De één hoort graag vele standpunten, de andere raakt ervan in de war. Kies een aantal dat voor jou goed voelt, maar hou minimaal 4 personen aan. Zorg wel altijd dat het om een gevarieerde groep gaat, bestaande uit vrienden en gepassioneerde lezers maar ook lezers met een professionele achtergrond zoals redacteuren, schrijvers of recensenten, als dat lukt. Ze hebben allemaal een unieke kijk op hetzelfde boek en dat is waardevol.

Stap 6: Loslaten

En wat doe jij ondertussen? LOSLATEN! Dit is het moment waarop je voor het eerst sinds je met het schrijfproces begon, jouw boek volledig moet loslaten. Las voor jezelf een ‘schrijfloze’ periode in. Auteurs vinden dit een moeilijke stap maar zien er de noodzaak wel van in. Zeker als schrijven een fulltime bezigheid voor je geworden is, zet de knop om en geef weer aandacht aan je gezin, je vrienden, de buitenwereld. Kom weer met beide benen op de grond en gebruik deze off-time om weer een objectieve kijk te krijgen op je boek.

Wat als er ondertussen feedback komt van de proeflezers? De meeste auteurs geven er de voorkeur aan deze informatie te bekijken, op te slaan en eventuele ideeën voor aanpassingen alvast in grote lijnen op te schrijven. Maar het boek blijft dicht tot het gros van de feedback binnen is.

King-redigeren

Stap 7: Het rode potlood

Alle feedback is binnen. Je schrijfloze periode is om. Jij kan weer aan het werk. Dit is het moment van de grote redigeerronde en het schrijven van grote aanpassingen. Een slim trucje dat één auteur gebruikt is het schrijven van de kritiek op post-it notes en deze fysiek in het geprinte boek te plakken op de plekken waar het fout loopt volgens de testlezers. Dit kan ook op de pc door in Word gebruik te maken van de commentaar-optie.

Of je bij het begin begint of eerst de zwaarste kritiek aanpakt, hier begint het schrappen, schrijven, herschrijven, doorhalen en opnieuw beginnen. Ben je rigoureus geweest in je routine van stap 2 en stap 3, dan hoeft dit niet eens veel tijd in beslag te nemen. Toch duurt deze stap gemiddeld enkele maanden.

Stap 8: Testlezers ronde 2

Na de eerste grote herschrijfronde sturen de auteurs het aangepaste boek terug naar de testlezers. Wie die testlezers zijn, dat is wederom uiteenlopend. Dezelfde groep of een nieuwe groep. Soms groter dan de eerste, soms kleiner. Dat is allemaal een kwestie van eigen voorkeur en ervaring. Opnieuw wordt de feedback verzameld en de auteur kan ermee aan de slag.

Stap 9: Redigeren of publiceren

Wat je doet in stap 9 is voor iedere auteur anders. Meer redigeren? Meer testlezen? Of klaarmaken voor publicatie? Je moet als schrijver kritisch durven zijn op je eigen werk én de mening van de testlezers serieus nemen.

Maar er moet een punt komen waarop je zegt dat je boek klaar is. Je kan nooit iedereen tevreden stellen. Er zal altijd kritiek blijven.

Toch kan een voortdurende stroom van kritiek ook een teken zijn dat het beter is dit boek niet te publiceren. Noem het een blauwe-maandag-boek. Het heeft veel werk gekost maar het rolde op een blauwe maandag van de band en er is gewoon teveel mis mee. Al je harde werk als verloren beschouwen is een bitch maar soms is dat niet de verkeerde beslissing.

Stap10: huur een professional

Dit is een stap die zelfstandige auteurs –en vooral de starters!- niet nemen. Belangrijkste reden: geld. Een professioneel freelance redacteur of corrector kost letterlijk honderden euro’s. Ze werken hard om van jouw boek een goed eindproduct te maken. Ze gaan vaak in meerdere rondes met een uiterst fijne kam door het boek. Taalfouten, stijlfouten, typefouten, maar ook plotfouten, afwijkingen in datums of andere feiten, alles sporen ze op. Je krijgt een professioneel geredigeerd boek terug maar daar hangt een prijskaartje aan vast.

Klaar!

Je boek is helemaal klaar om gedrukt te worden of als e-boek verspreid. Op dit punt moet je gaan denken aan afbeeldingen en distributiemethodes en andere praktische dingen. Ik eindig met een citaat van Stephen King en hoop dat je de tips en routines van andere schrijvers voor jezelf kan gebruiken. Doe jij het helemaal en anders met het nodige succes, dan hoor ik dat graag!

King-schrijven

SchrijfSterA

Freelance (web)redacteur | Tekstschrijver at Tekstbureau Van Ginneken
Freelance (web)redacteur | Tekstschrijver | Researcher | Auteur | Uitgever | "Heerlijk kreng" | INTJ

-- CONTACT --
SchrijfSterA

Latest posts by SchrijfSterA (see all)

Delen? Graag!